Поранешниот премиер Никола Груевски со сериозни најави подолу е целиот негов статус на Фејсбук
ТАПАНИТЕ НА ВОЈНАТА ПОЧНАА ДА ЧУКААТ ВО ЕВРОПА
Ризиците за војни во Европа и низ светот
Војната веќе влезе во мода, или поумерено кажано влегува во мода на светската сцена повторно, а особено на европската. Во фокусот на овој текст се ризиците и околностите за војна или војни во Европа и делумно низ светот. Фокусот на текстот не е за тоа кој е во право, или кој кого подржува, бидејќи тоа веќе не е ни тема, туку кои се ризиците и можниот развоен пат на настаните кои ќе произлезат од тие ризици. Какви разврски и случувања се можни независно дали до нив би се дошло по мирен пат и дијалог или се поизвесно со војна. Речиси сите земји во Европа засилено набавуваат оружје и се подготвуваат за војна. И големите земји и многу од помалите, вклучувајќи ги и балканските. И сите политички, воени и разузнавачки лидери на клучните и најмоќни држави отворено говорат за веројатна војна. Низ Европа веќе до некаде се креираше воена атмосфера.
Повторно дојде време на воена атмосфера, на воена психоза во Европа и пошироко низ многу региони во светот. Сведоци сме веќе подолг период на секојдневни како никогаш до сега жестоки изјави на највисоките политичари и највисоките воени преставници на државите во Европа и во Русија, дека едната страна се подготвува за агресорски напад на другата, и обратно. Веќе отворено премиери и претседатели на многу значајни европски држави изјавуваат дека војната меѓу Русија и Европа веќе е почната, се разбира сеуште не со полна сила и моќ.
Од втората светска војна до денес во Европа немало период на поголеми политички и воени напрегнувања, тензии и поголема изграденост на атмосфера и психоза за војна.
Истовремено сведоци сме на изразено големи его како никогаш во последните 80 години на некои водачи на големите држави од кои зависи дали ќе има војна или мир.
Се чини дека 2026 година со сигурност ќе биде година на агонија во Европа. Во 2027 година, ако не се промени правецот, веројатно и многу повеќе од тоа.
Претседателот Трамп неодамна изјави дека спречил или запрел 7 војни, а заедно со последното запирање на израелско-палестинскиот конфликт веќе станаа 8. Ги наброја: Индија-Пакистан, Азербејџан-Ерменија, Камбоџа и Тајланд, Конго и Руснда итн. Познато е дека активно работи на запирање на најмалку уште една војна, онаа во Украина. За жал сеуште без целосен успех, иако очигледно е дека Доналд Трамп е многу посветен на тоа. Всушност и досегашната негова активност даде одредени резултати и поместувања на позициите на двете страни, и затоа може да се каже дека имаше делумен успех. Русија прв пат веројатно под силениот еконосмки и друг притисок на САД под водството на Трамп прифати да ја запре војната и да се замрзне конфликтот онаму каде е сега линијата на фронтот, со една дополнителна територјална отстапка во регионот на Доњецк, кој околу една четвртина не е освоен. Доњецк има територија која е минимално поголема од Македонија, но екстремно многу богата со резерви на руда и ретки метали. Претходно тоа беше незамисливо да биде прифатено сепак Русија да се откаже од одредени не освоени делови од регионите на Запорожје и Херсон зад реката Дњепар кои досега не се освоени, а Русија со измена на уставот веќе ги вброи како дел од нејзината територија. Украина од друга страна прифати да запре конфликтот само онаму каде сега е фронтот, без давање дополнителни теритоејални остапки во Доњецк или враќање на загубените територии, нешто што претходно го немаше прифатено.
Војните кои повремено или постојано беснеат низ Африка оддамна никој не ги ни брои, ниту пак се известува многу за нив, или тоа се прави многу ретко, иако таму секојдневно гинат огромен број луѓе.
Но, сега веќе не зборуваме за Африка.
Воена атмосфера има во Европа, каде ние живееме, и оттука нормално е главниот фокус на овој текст да е на Европа. А ако подрастично не се промени правецот, огромни ризици за војни има многу пошироко од Европа. Сето ова создава огромни ризици од разорни војни во блиска иднина.
Мнозинството луѓе, сеуште се надеваат дека разумот ќе преовладее, дека ова е реторика за одвраќање на потенцијален напад или само заплашување, а дека сепак на крајот мудрите политички водачи избрани од граѓаните да донесат просперитет нема да дозволат такво нешто. Или дека самите граѓани ќе ги спречат.
Сепак, не може а да не се каже дека шансата за војна во Европа секојдневно расте. Мнозинството од луѓето рационално размислуваат и кога мислат на ризик од војна, нивниот пристап е со рационален ум. Но, војните се случуваат кога одредени политички водачи размислуваат ирационално, односно кога егото го завзема просторот на рационалното. А се чини дека таквата состојба е веќе делумно на сцена.
Понекогаш војните се случуваат и кога двете страни не ги планираат и посакуваат војните, кога сите посакуваат по нешто, но без војна, но ирационално и задоволувајќи го своето его, преку своите постапки, одлуки и реторика, ги доведуваат двете страни до состојба кога војната е неизбежна, кога се чека само повод за почеток, а во такви ситуации поводот брзо доаѓа, како што дојде на почетокот на Големата војна, подоцна позната како прва светска војна.
И токму тука егото и рационалното размислување на политичките водачи е пресудно.
Ако се гледаат фактите, изјавите на главните лидери на држави кои се многу директни, брутални и недипломатски во однос на можност за војна и уништување на противникот, и чекорите кои се превземаат, можеби за прв пат после втората светска војна, постои многу сериозен ризик дека правецот кој е завземен нема да се промени. И дека веројатно не станува збор само за одвраќање, заплашување, оправдување пред граѓаните зошто се инвестира толку многу во воената индустрија и оружјето, обиди економијата да се крене со инвестиции во воената индустрија и разни други теории кои се излагаат од кампусот на убедените дека војна Европа-Русија нема да има, при што не мислам само на оваа индиректна или како што некои ја нарекуваат прокси војна во Украина помеѓу Русија и Западот, туку на нешто директно, кое вклучува и масовно испраќање војска од страна на дел или поголем дел од земјите членки на ЕУ.
Дека ЕУ, и пред се главните држави во ЕУ се подготвуваат за скорешна војна со Русија не е тајна погледнато и низ призмата на документот објавен од Европската комисија уште на 19 март оваа година, кој е под мотото „ReArm“, или повторно вооружување, нешто што се нарекува Бела книга за европски одбранбени капацитети до 2030 година. Секако, наративот е во одбранбени а не во агресорски цели. Европа отворено говори за можна војна со Русија, толку често, толку детално и на така високо политичко, воено и разузнавачко ниво, што неминовно тоа носи кон заклучок кој може да се симплифицира и да се сведе на насловот на овој текст, и секако во редот на анализа на ризиците поврзани со тоа.
Во документот е повторена целосната поддршка за Украина да продолжи со вооружената одбрана, се афирмира нејзината интеграција во западниот безбедносен систем, се отфрлаат едно од главните очекувања и барања на руската страна за неутралност на Украина и се подвлечкува потребата за нејзина целосна интеграција во безбедносната рамка на ЕУ, сајбер силите, вселенското војување, процесот на набавка на суровини, заедничко инвестирање во одбранбената индустрија и слично. Од документот произлегува дека Украина сега е главна лабораторија за европската воена и одбранбена индустрија, како во однос на тестирање на оружје во реална војна, така и во однос на собирање искуство и логистички информации за непријателот и начините на кои сега се води војна, мобилизирање и поттикнување на борци итн.
Документот јасно покажува и дека ставањето финасиски и политички фокус на инвестициите во одбраната е и шанса за поттикнување на иновациите. Јасно се наведени областите како што се заедничка набавка на суровини, контрола на синџирите на снабдување, јавни набавки во одбранбените прашања и сл. Документот бара законодавците на ниво на ЕУ да усвојат пакет нови закони, политики и регулативи и ги повикува земјите-членки на буџетска флексибилност во оваа смисла. Се отценува дека е потребно долгорочно планирање во набавките и заедничкото производство, и се промовира еден дух на воено-плански економии.
ЕУ, исто така, препознава нови технолошки области на војување, т.е. технолошки откритија кои имаат и цивилна и воена димензија, како што се вештачката интелигенција, квантните компјутери, беспилотните летала, дигитализацијата и други сегменти каде што познато е дека тие доцнат во споредба со САД и Кина, па дури и со Русија во одредени сегменти.
Јасно е дека ЕУ сака да ги стигне големите играчи во оваа област, особено Русија, но и севкупно во глобалната технолошка трка. Се нагласува можноста за вклучување во роботиката. Се воведува нешто што се нарекува Источен граничен штит кон Русија и Белорусија, кој треба да вклучува физички бариери и развој на инфраструктурата во современ систем за надзор.
И пак ќе ги подвлечам изјавите на политичките, безбедносните, воените, разузнавачките и дипломатски лидери на двете страни – Европа и Русија, кои се прилично брутални и експлицитни за можноста и високата веројатност од скорешна војна и во делот на тоа каква загуба би имала другата страна.
ПОЗИТИВНО СЦЕНАРИО
Позитивното и веројатно најпосакувано сценарио во една ваква негативна атмосфера е дека воената атмосфера и психоза се создава во европските главни градови за да се оправдаат огромните трошења на пари на европските граѓани на оружје и муниција наменети за одбраната на Украина и сопствена одбрана при евентуален напад. И дека со тие инвестиции се врши обид за кревање на европската економија и иновации. Економијата, особено кај европската економска локомотива – Германија, е во структурна криза, дополнително загрозена од зависноста од земји од други континенти кои се клучни добавувачи на значајни компонентна особено во машинскта и автомобилската индустрија, ударната тупаница на Германија.
Во таков случај проблемите би останале на политичко-дипломатски и воени тензии (но, само тензии), а не директна војна, и нема да се преточат во отворен воен конфликт се додека на еден или друг начин не запре војната во Украина.
ВТОРО ПОСАКУВАНО ПОЗИТИВНО СЦЕНАРИО
Второто исто така посакувано сценарио е дека лидерите на главните европски држави оваа атмосфера ја градат како испраќање порака и притисок кон Русија со цел истата да се приклешти побрзо да запре војната во Украина, давајќи до знаење дека сега тоа би било поевтино и поповолно за Русија одколку кога ЕУ би влегла во војна со полн капацитет, вклучувајќи го и човечкиот, кој е далеку помногуброен, и засилен со финасиската моќ, би бил голем проблем за Русија.
Би било логично да се и двете овие позитивни сценарија истовремено цели на креирањето воена атмосфера и психоза во Европа, а не само едната.
ТРЕТО ПОСАКУВАНО ПОЗИТИВНО СЦЕНАРИО
Третото посакувано позитивни сценарио е напорите на Трамп за постигнување мир во Украина да успеат, а тој во тие преговори користи многу инструменти, од економски и финасиски преку царини и тешки санкции, до продажба на моќно оружје и давање јасно дознаење дека заради баланс на борбеното поле и притисок за постигнување договор за мир ќе продадат и дел од најмоќните оружја на САД како ракети со долг дострел на противниците на Русија, чекор за кој досега се воздржуваат.
Сите други можни опции се многу подраматични.
РИЗИЦИТЕ НА ЕВРОПА
Да почнеме од најблиското и најважно за нас кои живееме во Европа. Какви се нашите ризици?
ВОЈНА ВО ЕВРОПА
Мислам дека веројатноста и ризикот за војна во Европа се чини е ист или можеби веќе поголем од веројатноста таа да не се случи во блиска иднина.
Ова не значи некакво предвидување за војна, туку само проценка на ризикот за војна, базирана најпрвин на се што се случува особено во последните четири години, а посебно во последните месеци, но исто така и на историските искуства од минатото при анализите на предвечерјето на големите војни во светот, и споредба на денешната ситуација.
Во актуелната војна Украина е силно потпомогната со пари, оружје, разузнавачки информации и експертиза од речиси сите земји членки на ЕУ и НАТО. Но и пошироко од сојузниците на САД, Велика Британија и ЕУ во Азија, како што се Јапонија, Австралија, Јужна Кореја и други земји. Русија е потпомогната од Северна Кореја со војници на нивната територија и од Белорусија со во еден период теренска логистика која произлегува од сојузот кој го имаат за взаемна одбрана. Западот нескриено за индиректно подржувачи на Русија ги смета и оние земји кои тргуваат со Русија, пред се апострофирајки ги Кина и Индија, а Индија е веќе предмет на економски санкции заради тоа.
Оваа војна влезе во нова фаза одкако, не било кој, туку првенците во политиката и воениот дел на најмоќните држави во ЕУ, објавија дека Русија се подготвува да ја нападне Европа за околу две години од сега, што значи некаде во 2027 година.
СИЛНО И ЗАБРЗАНО ВООРУЖУВАЊЕ
ЕУ најави околу 800 милијарди евра, со позајмување на ист начин како што претходно беше вклучена компонентата за заем RRF (Механизам за закрепнување и отпорност). Ова е затоа што, иако Европската комисија издава обврзници централно, со гаранција од буџетот на ЕУ, заемот го зема секоја земја-членка поединечно и тие се одговорни за неговата отплата. Според сметководствените правила ESA2010 на Евростат, секој извор на ЕУ што создава обврска за отплата за земја-членка го зголемува бруто јавниот долг на таа земја. Ова значи дека износите повлечени од инструментот за заеднички одбранбен заем SAFE ќе се појават во индикаторите за национален долг на ист начин како и претходните заеми RRF, дури и ако условите за финансирање се поповолни од оние достапни на пазарот. Заемот не може да се смета за заеднички европски долг, бидејќи ЕУ не е колективно одговорна за неговата отплата, туку само делува како посредник и гарантор кон финансиските пазари. Така ЕУ цели да ја зајакне одбранбената индустрија на Европа. Рамката, до 150 милијарди евра, ЕУ ја базира на исполнувањето на прагот од 5 проценти од трошоците на НАТО до 2035 година и неизвесните безбедносни гаранции на САД.
Програмата моментално е во процес на проценка на националните планови, а првите исплати би можеле да започнат на почетокот на 2026 година. Европската комисија сè уште ги проценува потребите на земјите и одлучува кои проекти можат да се финансираат. По усвојувањето на плановите, Европскиот совет, кој ги собира владите на земјите-членки, ги одобрува поединечните кредитни линии, по што може да започне подготовката на договорите и исплатата на средствата. Полска побара 47,3 милијарди евра. Франција 22 милијарди евра, Германија 18 милијарди евра, Италија 14 милијарди евра, Шпанија околу 9 милијарди евра. Романија и Грција, исто така, поднесоа значителни барања од 6-7 милијарди евра, додека помалите земји-членки – како што се балтичките земји, Португалија или Словачка – бараа износи помеѓу 1-3 милијарди евра. досега 18 земји членки побарале 127 милијарди евра.
Да се биде добро вооружен и да се зајакнат инвестициите во домашната воена индустрија, ако се има пари за тоа и/или простор за задолжување, воопшто не е лошо ако идејата е само да се одврати потенцијална агресија, па дури и ако тоа е ставено во некој контекст на економски раст, иако тоа нема долгорочно да ја реши економската заостанатост на ЕУ зад Америка и Кина.
Верувам дека дел од земјите на ЕУ со такви намери пристапуваат кон овој механизам.
АТМОСФЕРА И ПСИХОЗА НА ВОЈНА
Сепак, застрашува фактот што низ клучните и најмоќни земји на ЕУ се креира силна и како што многу оддамна не било медиумска, дипломатска и разузнавачка атмосфера за војна, преку речиси секојдневни изјави на врвни политичари, дипломати, високо поставени лица во разузнавачките служби и лица од воениот врв на овие земји, но и превземање на конкретни чекори од типот враќање на регуларниот воен рок, таму каде го нема, чистење или правење на скривници, разни воени вежби, скандинавските држави вежбаат снаоѓање во услови на нуклеарен напад и слични чекори кои наговестуваат дека можеби “ѓаволот ја однел шегата”. Дроновите во близина на главните и други градови низ Европа ја дополнуваат таа атмосфера на воена атмосфера и психоза, независно која е заднибта зад овие настани.
ОДСУСТВО НА ТОЛЕРАНЦИЈА ЗА РАЗЛИЧНО МИСЛЕЊЕ
Немањето толеранција за различни мислења и ставови во врска со создавањето на ваква атмосфера или околу статешката поставеност и исходот на војната во Украина, лесното лепење етикети на политичарите и други поединци за секој кој се спротиставува на сегашните политики на мнозинството политички лидери во ЕУ, исто така не говори и не навестува нешто добро, и оди на страната на аргументите за ризикот дека можеби навистина се планира и може да се случи нова војна или војни.
Погледнете само со какви етикети, финасиски казни, оправдани под други форми и разни закани за губење на правото на глас во ЕУ се соочува Унгарија, чие лидерство отворено внатре во рамките на ЕУ отворено бара промени на политиките на самата ЕУ. Освен за 3-4 други теми (нелегални мигранти, третман или права во делот на сексуалните различности итн), за кои подолг период Унгарија и Брисел имаат сериозни разидувања, сега на прво место исплива токму прашањето околу начинот на враќање на мирот и позицијата на Унгарија за мирно решавање на проблемите со преговори и компромиси.
КОНФУЗНИ ПОЗИЦИИ ВО ЕУ: НАЈАВИ ЗА СКОРЕШНА АГРЕСИЈА НА ЕУ ОД СТРАНА НА РУСИЈА И ИСТОВРЕМЕНО НАЈАВА НА УШТЕ ПОСКОРЕШНА ЕКСПЛОЗИЈА НА ЕКОНОМСКИ КОЛАПС НА РУСИЈА.
СООДНОС НА СИЛИТЕ КОГА РУСИЈА БИ ЈА НАПАДНАЛА ЕУ.
Од друга страна, дополнителна збунетост и конфузност носи фактот што секојдневно од водачите на западноевропските земји добиваме информации преку медиумите дека руската економија е во сериозна криза и се движи кон скорешен еконосмки колапс, што за држава во војна не е чудно, но, барем навидум е некомпатибилно со спремањето за одбрана од скорешен напад од страна на земја која месеци ја делат од еконосмки колапс. Логично се поставува прашањето како таа би ја нападнала Европа ако економски колабира? За победа во војна треба пари и стабилна економија.
Во една конвенционална војна каде Русија би била агресор, истата, особено после вооружувањето кое веќе започнува да го реализира ЕУ, би била само со теоретски шанси за успех. Русија веројатно долго се подготвувала во смисла на само-одржливост при санкции и воена подготвеност за ситуација како сегашната војна со Украина поддржана од Западот, но директна војна со НАТО или само војна со ЕУ поддржана од сојузниците, каде Русија би била агресор, се сосема друго сценарио, и во едни вакви околности, се чини малку веројатно.
Со колабирана економија, или економија пред колапс, со економски далеку и неспоредливо посилна ЕУ, во меѓувреме и добро вооружена ЕУ, со ЕУ со население кое е околу 4 пати побројно од она на Русија, со НАТО, САД, Велика Британија и другите претходно споменати партнери од Азија зад ЕУ, Русија како агресор, не би имала што да добие, освен да загуби, и тешко е да се поверува дека нејзиното лидерство не е свесно за тоа.
Дури во калкулација тоа да ја стави и можноста за користење нуклеарно оружје, повторно Русија како потенцијален агресор не би имала значајна стратешка предност, бидејќи Франција и Велика Британија исто така имаа нуклеарно оружје. САД исто така.
Кога станува збор за нуклеарното оружје мислам не е важно дали една земја има за еднаш, три пати или седум пати да ја уништи другата земја, бидејќи не можеш да уништиш втор пат нешто што веќе е уништено.
Покрај ова, веќе беше објавено од страна на францускиот претседател дека размислува да ги вооружи некои од засегнатите европски држави со нуклеарни ракети. Ако во 2026 година или почетокот на 2027 година Германија, Полска и други, добијат барем нуклеарно оружје од тактички карактер, тогаш тешко е да се каже дека било кој има некаква значајна голема предност ако прв одлучи да нападне, без сериозен повод.
Но, дури и да нема сериозен нуклеарен конфликт, при евентуална војна меѓу Европа и Русија, не смее да се исклучи користење на т.н. тактичко нуклеарно оружје од помали размери, во смисла нуклеа
